De Romantiek III: Liszt, Mendelssohn en de Duitse componisten
Dit artikel behandelt de laatste grote Duitse componisten van de Romantiek, met aandacht voor Liszt als uitvinder van het symfonische gedicht en Mendelssohn met zijn heldere klank. Ook worden enkele aanbevolen opnamen besproken.
Aan het einde van de Duitse Romantiek staan componisten die onder invloed van filosofie, literatuur en poëzie werkten. In deze periode bepaalden ook de industrialisering en de opkomst van het socialisme mede het psychische klimaat van de kunstenaar. Opvallend is dat meerdere generaties tegelijk actief waren: oudere componisten die nog volop invloed hadden, een middengroep uit de eerste helft van de 19de eeuw, en een generatie die nog in het Classicisme wortelde.
Wagner en Verdi buiten dit overzicht
Richard Wagner (1813-1883) en Giuseppe Verdi (1813-1901) worden hier niet uitgebreid behandeld, omdat hun belangrijkste werk voor de opera is en dit overzicht zich richt op de symfonie. Wagner wordt lange tijd gezien als een van de grondleggers van de moderne muziek. Wie zijn opera's wil leren kennen, kan het best beginnen met de ouverture, die vaak een samenvatting van de belangrijkste episoden geeft.
Franz Liszt
Franz Liszt (1811-1886), geboren in Hongarije, was een internationaal georiënteerde musicus. Hij schreef het symfonische gedicht, waarmee componisten meer vrijheid kregen in vorm en inhoud. Latere componisten als Strauss, Smetana, Dvořák en Saint-Saëns maakten hier gebruik van. Zijn verblijf in Parijs beïnvloedde zijn werk, zoals te horen is in Les Préludes, een van zijn bekendste symfonische gedichten. Na zijn tijd in Weimar ontstond de Faust-Symfonie (1854), en Italië inspireerde hem tot de Dante-Symfonie. Zijn sonate in b-klein geldt als een kernwerk voor piano, en zijn pianoconcerten worden vaak uitgevoerd.
Felix Mendelssohn Bartholdy
Felix Mendelssohn Bartholdy (1809-1847) wordt geprezen om zijn heldere, verfijnde klank. Al op zeventienjarige leeftijd componeerde hij de ouverture Een Midzomernachtsdroom. Hij zette de Matthäus-Passion van Bach weer op de kaart, wat hem veel waardering opleverde. Vergeleken met zijn vriend Robert Schumann klinkt zijn muziek helderder en lichter, al is zij minder diepgaand. Bekend is zijn vioolconcert uit 1845, dat veel wordt uitgevoerd. Ook het octet en zijn strijkkwartetten opus 12 en 13 worden goed ontvangen. Zijn vroege symfonieën voor strijkers bevatten verrassende momenten die naar Bach verwijzen.
De symfonieën van Mendelssohn
De derde symfonie, de Schotse, valt op door donkere en herfstachtige harmonieën. Bij deze symfonie hoort vaak de ouverture De Hebriden, die de sfeer van de Schotse natuur oproept. De vierde symfonie, de Italiaanse, staat in een heel ander klimaat. Zijn melodieën zijn herkenbaar en worden vaak met de symfonieën drie en vier samen op één uitgave gezet.
Opnamen om te beluisteren
Voor wie de muziek wil ontdekken, zijn er verschillende uitvoeringen die vaak worden aanbevolen, zoals de Schotse symfonie onder Peter Maag en het vioolconcert met Anne-Sophie Mutter en Herbert von Karajan. Tweedehands opnamen van deze werken zijn vaak te vinden, bijvoorbeeld via cd's gezocht. Meer over de platenlabels die in deze periode belangrijk waren, vindt u bij de DG Gallery.
Het volgende deel van deze reeks behandelt de Franse romantische componisten, die zich later tegen de Duitse invloed zouden afzetten. Meer achtergrond over deze site vindt u op de pagina over deze website.