De Romantiek II: Brahms en Schumann

Het woord romantiek wordt tegenwoordig voor van alles gebruikt, van Shakespeare en Chopin tot een gemiddelde film of roman. Het cultuurhistorische verschijnsel heeft zijn wortels in de achttiende eeuw, in de poëzie, de literatuur en de filosofie. Het is veel complexer dan het beeld dat veel mensen ervan hebben, en het heeft een donkere, nachtelijke kant, die terugkomt in het leven van veel kunstenaars.

Johannes Brahms

Johannes Brahms (1833-1897) was de grote tegenspeler van Wagner in Duitsland. Hij hoorde bij een stroming binnen de romantiek die de achttiende-eeuwse traditie verdedigde en probeerde de klassieke stijl te verbinden met romantische ideeën. Hij was een meester van de intieme, kleine vormen, zoals de ballade, de rapsodie en het lied. Zijn kracht lag in de kamermuziek, maar zijn symfonieën zijn eveneens indrukwekkend. Hij gebruikte niet meer instrumenten dan Beethoven in diens negende symfonie. Zijn eerste symfonie wordt vaak gezien als een voortzetting van Beethoven, met heroïsche strijd en overwinning, maar op een lyrische, eigen manier.

Ook het eerste pianoconcert op. 15 en het vioolconcert laten zien hoe Brahms worstelde met de traditionele vorm. Het pianoconcert was aanvankelijk bedoeld als symfonie. Het vioolconcert werd door de violist Joachim, die het werk in verschillende steden introduceerde, nauw met de technische eisen van het instrument uitgewerkt. Het werk heeft zich later een vaste plaats in het repertoire verworven.

Robert Schumann

Robert Schumann (1810-1856) wordt wel het archetype van de romanticus genoemd: een dromer, literair begaafd en politiek betrokken. Zijn leven eindigde tragisch, door krankzinnigheid en uitputting. De ouverture Manfred, gebaseerd op het dramatische gedicht van Lord Byron, geldt als een van zijn mooiste orkestwerken. Hier klinkt de verscheurdheid, het bitterzoete en de fatale schoonheid van de romantiek duidelijk door. Schumann was daarnaast een belangrijke kamercomponist, met het pianokwintet op. 44 als een van de hoogtepunten.

Opnames om te beluisteren

Van de werken van Brahms en Schumann bestaan talloze opnames van de grote labels. Veel luisteraars kiezen voor een vaste favoriet, en het loont om meerdere uitvoeringen naast elkaar te beluisteren. Opnames van Haitink, Giulini, Barenboim en Bernstein worden vaak genoemd als referentie. Tweedehands opnames zijn vaak goed verkrijgbaar, al is de kwaliteit van heruitgaven soms verschillend. Wie op zoek is naar een specifieke uitgave, kan kijken bij cd's gezocht of bij lp's gezocht. Voor meer over de site en wat er wordt aangeboden, zie over deze website.

Het is de moeite waard om ook andere delen van deze serie te lezen, en om terug te keren naar de startpagina voor het overzicht van alle onderwerpen.