Muziekgeschiedenis: De Romantiek in Frankrijk

Na het Congres van Wenen in 1815 hoopten de Europese mogendheden op rust en stabiliteit. In de praktijk bleef het onrustig. De nationalistische gevoelens die de Franse Revolutie had aangewakkerd, leefden in veel landen voort, en die geest vond ook een weg naar de muziek. Frankrijk speelde naast Duitsland een belangrijke rol in de Romantiek.

Hector Berlioz en de programmasymfonie

Hector Berlioz (1803-1869) is een van de invloedrijkste componisten van de Romantiek. Zijn Traité de l'instrumentatie gold lange tijd als een praktische gids voor het orkest. Met de Symphonie fantastique gaf hij de klassieke symfonie een verhalend karakter. Het werk geldt als voorbeeld van de programmasymfonie, en veel componisten volgden die weg. De vijf delen zijn sterk autobiografisch geïnspireerd. Ze gaan over een kunstenaar die verliefd is geworden en door die obsessie wordt beheerst. Het terugkerende thema, de idée fixe, vertegenwoordigt de geliefde. De Mars naar het schavot en de Heksensabbat zijn de bekendste delen, het eerste omdat het zo beeldend is en het laatste vanwege de angstaanjagende klank.

Chopin en de pianomuziek

Frédéric Chopin (1810-1849) was geboren in Polen, maar zijn muziek wordt vaak tot de Franse Romantiek gerekend. Zijn pianowerk is zeer persoonlijk en gaat zonder literair verhaal toch diep. Ballades, nocturnes en etudes vormen een belangrijk deel van zijn oeuvre. Ook nationale dansvormen als de polonaise en de mazurka komen erin terug. De etudes, bijvoorbeeld opus 10, hadden een technische opzet, maar de muzikale kwaliteit maakte die opzet bijzaak. Chopins pianowerk is later richtinggevend geweest voor veel componisten.

Het Franse orgel en de orgelmuziek

In de Romantiek veranderde ook het orgel. Het klonk soepeler en kreeg meer registers, en in Frankrijk werden de registers geïnspireerd op het romantische orkest, zoals strijkers, fluiten en hobo's. De Franse orgelbouwers behielden daarbij de kenmerken van de klassieke traditie.

Camille Saint-Saëns (1835-1921) is vooral bekend om zijn Orgelsymfonie. Francis Poulenc (1899-1963) schreef een orgelconcert uit 1938 dat dieper gaat dan veel van zijn tijdgenoten en eindigt met een eerbetoon aan Bach. César Franck (1822-1890) geldt na Bach als de belangrijkste orgelcomponist. Zijn muziek heeft een religieus en meditatief karakter, en zijn Six Pièces voor orgel worden vaak genoemd als voorbeeld van die schoonheid.

Opnames om mee te beginnen

Voor de Fantastique worden onder meer de uitvoeringen van Colin Davis met het Concertgebouworkest en van Haitink genoemd. Voor Chopin zijn Arrau, Rubinstein en Ashkenazy belangrijke namen. Van de Franse orgelmuziek is de opname van Marie-Claire Alain van het Poulenc-orgelconcert een vaak aangehaalde keuze. Wie oude platen zoekt, kan op de LP-zoekpagina kijken. Voor cd's is er een aparte cd-zoekpagina. Liefhebbers van Deutsche Grammophon-uitgaven vinden op de DG Gallery meer om te bekijken.