De Romantiek IV – Frankrijk
Na het Congres van Wenen groeide het nationalisme in Europa, en ook de muziek kreeg er een sterke eigen stem door. Dit artikel bespreekt de Franse bijdrage aan de Romantiek.
Het Congres van Wenen in 1815 moest Europa rust en stabiliteit brengen, maar de nationalistische gevoelens die de Franse Revolutie had aangewakkerd, bleven sterk. Het nationalisme werd een nieuwe drijvende kracht, en die kwam ook in de muziek terug. In Frankrijk ontstond in de Romantiek een eigen, herkenbare klankwereld.
Hector Berlioz en de programmasymfonie
Hector Berlioz (1803-1869) is een van de invloedrijkste componisten van de Romantiek. Zijn Traité de l'instrumentation werd voor veel componisten een praktische leidraad voor het orkest. Met de Symphonie fantastique gaf hij de klassieke symfonie een programma. Het werk heeft vijf delen en is sterk autobiografisch van karakter: het verhaalt van een kunstenaar die door een obsessie wordt overmeesterd. Die obsessie wordt muzikaal uitgedrukt in de idée fixe, een terugkerend motief. Het vierde deel, de Mars naar het schavot, en het vijfde deel, de Heksensabbat, behoren tot de bekendste delen en zijn zeer beeldend.
Chopin en de pianomuziek
Frédéric Chopin (1810-1849) werd in Polen geboren, maar wordt meestal tot de Franse Romantiek gerekend, mede omdat zijn vader Frans was en zijn stijl sterk in Parijs werd gevormd. Zijn muziek is minder literair dan die van veel tijdgenoten, maar wel sterk gericht op stemming en innerlijke beleving. Hij schreef nocturnes, ballades en etudes, en gebruikte nationale dansvormen als de polonaise en de mazurka. De etudes op. 10 begonnen als technische oefeningen, maar zijn zo origineel dat de techniek op de achtergrond raakt.
Het Franse orgel
In Frankrijk werd ook het orgel beïnvloed door het romantische orkest. Orgels kregen een soepelere klank en meer klankkleuren, en de registers werden afgestemd op strijkers, fluiten en hobo's. De klassieke kenmerken van de Franse orgelbouw bleven daarbij overeind. Camille Saint-Saëns (1835-1921) is vooral bekend om zijn Orgelsymfonie, een groot werk voor orkest met orgel. César Franck (1822-1890) wordt beschouwd als een van de belangrijkste orgelcomponisten na Bach. Zijn orgelwerk heeft een religieus en meditatief karakter, en zijn Six pièces en het Prelude, Koraal en Fuga behoren tot het mooiste van het genre.
Meer lezen
Wie de muziek zelf wil beluisteren, vindt op de startpagina van deze site meer over klassieke muziek. Voor achtergrond over opnamen en labels is ook de DG Gallery een bruikbare plek om te beginnen.