De Romantiek IV – Frankrijk
Na het Congres van Wenen bleef Europa onrustig, en het nationalisme vond ook in de Franse toonkunst een vruchtbare voedingsbodem. Dit artikel behandelt de belangrijkste Franse componisten en orgelmuziek uit de Romantiek.
Het Congres van Wenen in 1815 moest Europa rust en stabiliteit brengen, maar de politieke grenzen bleven in beweging. De nationalistische gevoelens die de Franse Revolutie had opgewekt, leefden ook bij andere volkeren voort. Dat nationalisme werd een sterke drijfveer voor de muziek van de Romantiek, en Frankrijk speelde daarin een eigen, belangrijke rol naast Duitsland.
Hector Berlioz en de programmasymfonie
Hector Berlioz (1803–1869) is een van de invloedrijkste componisten van de Romantiek. Zijn Symphonie Fantastique geeft de klassieke symfonie een verhalend programma en werd een voorbeeld voor latere programmasymfonieën. Het werk heeft vijf delen en wordt vaak gelezen als een autobiografisch zelfportret. Een terugkerend muzikaal motief, de idée fixe, staat voor de obsessie van de componist met een actrice. Het vierde deel, de mars naar het schavot, is het bekendste en laat zich ook zonder titel als terechtstelling herkennen.
Chopin en de Franse Romantiek
Frédéric Chopin (1810–1849) was in Polen geboren, maar wordt vaak tot de Franse Romantiek gerekend. Zijn kunst is wars van een literair verhaal, al is zij visionair en intens. Zijn ballades bouwen voort op de liederen van Schubert, maar krijgen een geheel eigen vorm. Ook zijn etudes, opus 10, en zijn complete pianowerk hebben de muziekgeschiedenis sterk beïnvloed. Verder kreeg de romantische kunst nieuwe vormen als het impromptu, de nocturne en de dansvormen polonaise en mazurka.
Orgelmuziek in Frankrijk
In Frankrijk veranderde ook het orgel. Franse orgelbouwers lieten zich inspireren door het romantische orkest, zodat de registers meer kleur kregen, zonder dat het klassieke karakter verloren ging. Camille Saint-Saëns schreef de bekende orgelsymfonie, Francis Poulenc een orgelconcert met een slot dat Bach eert, en César Franck, die na Bach als een van de belangrijkste orgelcomponisten geldt, schreef meditatieve werken met een sterk religieus karakter.
Luisteren naar deze muziek
Van de werken uit deze periode bestaan veel opnames. Voor de Fantastique worden de uitvoeringen onder Colin Davis en Haitink vaak genoemd, en voor Chopin zijn de pianisten Rubinstein en Ashkenazy veelgeprezen. Wie meer wil ontdekken, vindt op de website ook andere artikelen over klassieke muziek, bijvoorbeeld over Debussy en Fauré, en een overzicht op de startpagina.