De Sirenen zwegen – Psychoanalyse, mythe en kunst

Het essay De Sirenen zwegen van Etty Mulder verscheen in 2011 bij uitgeverij Sjibbolet in Amsterdam als deel van de reeks Oratio. Het is een paperback van 84 pagina's en behandelt de verhouding tussen psychoanalyse, mythe en kunst.

Het verleden als beeld

Mulder opent met de gedachte dat niet het letterlijke verleden ons beheerst, maar de beelden die we ervan hebben. Zonder een algemeen of persoonlijk historisch besef verliezen die beelden hun betekenis. Volgens haar hechten we ons aan het verleden omdat de geschiedenis sporen van een verloren paradijs lijkt te dragen. Dit uitgangspunt vormt de toon van het hele essay, dat steeds opnieuw terugkomt op dit idee.

Stravinsky, Schönberg en de moderne kunst

Voor lezers die vooral in muziek geïnteresseerd zijn, is het hoofdstuk over de betekenis van Stravinsky's Le Sacre du printemps en Schönbergs Moses und Aron in de moderne kunst het meest waardevol. Beide werken horen bij de grote composities van de twintigste eeuw.

Bijzonder interessant is de passage over Schönberg. Met zijn twaalftoonstechniek gaat hij terug naar het joodse verbod op het maken van beelden. Mulder beschouwt de twaalftoonstechniek als een muzikaal beeldverbod: doordat de tonale harmonie en de spanning tussen dominant en tonica worden losgelaten, vallen vaste akkoordverbindingen weg. Daardoor kunnen luisteraars geen (fantasie)beelden meer vormen of herkennen.

Het verlies van het woord cultuur

In het slothoofdstuk betoogt Mulder dat het woord cultuur door het gebruik in de loop der tijd aan waarde heeft ingeboet. Wie de betekenis van non-verbale kunst voor het historische geheugen wil terugvinden, moet volgens haar de oude glans van dat begrip opnieuw voor de geest halen. Het is daarmee aan de kunstwerken zelf om het historisch besef weer tot leven te brengen.

Over de auteur en de toegankelijkheid

Etty Mulder is musicologe en cultuurhistorica. Ze schrijft over interdisciplinaire en kunsttheoretische onderwerpen, met nadruk op filosofische en psychoanalytische benaderingen van kunst.

Het essay is zeker geen lichte kost. De tekst had op sommige punten toegankelijker geschreven kunnen worden. Lezers die bereid zijn zich te verdiepen, vinden hier echter veel om over na te denken. Wie meer over klassieke muziek en de rest van het aanbod wil weten, kan op de startpagina verder zoeken, of lezen wat deze website precies biedt.