Clara Schumann & Johannes Brahms: biografie van een muzikale vriendschap
Dit eerste deel van een driedelige uitgave beschrijft de vriendschap tussen Clara Schumann en Johannes Brahms aan de hand van hun brieven en muziek. Het boek plaatst de relatie in de context van de Romantiek.
Wat maakt en vormt een mens? Vaak zijn het de mensen die we op beslissende momenten ontmoeten, samen met de geestelijke houding en omstandigheden van de tijd waarin we leven. Voor Johannes Brahms gold dit in zijn jeugd voor de werken van de grote Duitse romantische schrijvers, zoals Novalis, E.T.A. Hoffmann en Jean Paul. Later leerde hij via Joseph Joachim het echtpaar Robert en Clara Schumann kennen. Robert Schumann prees Brahms' muzikale kwaliteiten in de invloedrijke Neue Zeitschrift für Musik.
Brahms en de Romantiek
Brahms was een kind van zijn tijd. De veranderde geestelijke houding in Europa dwong componisten om af te wijken van het traditionele vormschema. Brahms behoorde tot een stroming binnen de Romantiek die zich verzette tegen de Wagneriaanse school en de achttiende-eeuwse traditie juist verdedigde. Hij probeerde de klassieke stijl te verbinden met romantische ideeën. Hij was een meester van intimiteit en de kleine vormen, zoals de ballade, de rapsodie en het lied. Het lied vormde het middelpunt van zijn werk: de zingbare melodie die de stemming van een gedicht vatte in een geordende muzikale structuur.
Brahms werd wel de geniaalste knutselaar genoemd, omdat hij grote traditionele vormen vulde met kleinere eenheden. Zijn grootste bijdrage ligt volgens veel vakgenoten in de kamermuziek.
Clara Schumann en haar wereld
Voor Clara Schumann was de invloed van haar vader en het huis aan de Grimmaische Strasse in Leipzig van groot belang. Het huis was een ontmoetingsplaats voor muziekuitgevers, componisten en musici. Tijdens haar reizen als concertpianiste ontmoette zij belangrijke componisten van haar tijd, onder wie Paganini, Chopin en Berlioz, en uiteindelijk ook Robert Schumann, die haar man werd.
De brieven als bron
De briefwisseling tussen Clara en Johannes vormt de kern van dit boek. Slechts een klein deel ervan was eerder in het Nederlands vertaald. Hoewel beiden brieven vernietigden, zijn er veel bewaard gebleven. Opvallend is de afspraak uit 1866 om elkaars brieven terug te geven. De lezer van nu zal in de toon van de brieven vaak een zekere overdreven gevoeligheid herkennen, die toen kennelijk gebruikelijk was.
Geen romantische verhouding
Het boek weerlegt de hardnekkige mythe dat Brahms en Clara een romantische relatie hadden. Brahms raakte na de opname van Robert Schumann in een kliniek nauw betrokken bij het gezin, en dat bleef zo tot Roberts dood in 1856. Hij was aanvankelijk verliefd op Clara, maar na haar weduwschap nam zijn afstand toe. Hij koos voor zijn werk boven de liefde. Toen zijn moeder in 1865 overleed, deelde hij zijn diepste gevoelens vooral met Clara. Zij noemde hem in haar dagboek een door God gezonden figuur en zag hem als inspiratie voor zijn verdere ontwikkeling.
Opbouw van het boek
Het boek begint met korte biografieën van Brahms en Clara en een overzicht van de stromingen in de Romantiek. Het voorwoord is van dirigent Philippe Herreweghe, die Brahms een traditionele progressieveling noemt. Het eerste deel eindigt rond de voltooiing van het Deutsches Requiem. De voetnoten zijn talrijk, maar de structuur blijft overzichtelijk. Het boek geeft ook een boeiend beeld van het leven in de negentiende eeuw. Inmiddels zijn ook de delen twee en drie verschenen. Meer besprekingen vindt u op de archiefpagina van maart 2012, of op de startpagina.
