Onder stroom – Geschiedenis van de elektronische muziek in Nederland
Onder stroom beschrijft de ontwikkeling van de elektronische muziek in Nederland na de Tweede Wereldoorlog. Het boek volgt zes componisten en laat zien hoe pioniers met beperkte middelen nieuwe klanken zochten.
Een nieuwe muzikale ruimte
In 1957 vroeg de Nederlandse componist Henk Badings zich af of het niet vanzelfsprekend was dat de menselijke geest, in een tijdperk van ruimtevaart, ook de onbekende muzikale ruimte zou gaan verkennen. Badings wordt beschouwd als de eerste echte elektronische toondichter van ons land. Hij besefte tegelijkertijd dat er nog veel werk te doen was: de praktische middelen om die ruimte te benutten waren er nog nauwelijks, maar een begin was gemaakt.
Wat is elektronische muziek?
De term elektronische muziek kwam pas na de Tweede Wereldoorlog in gebruik, en over de precieze betekenis bestaat nog altijd discussie. Jacqueline Oskamp hanteert een ruime definitie: muziek die bestaat uit klanken die zijn opgewekt of bewerkt met elektronische apparaten, zowel analoog als digitaal. Daarbij rijst een vraag die in het boek centraal staat. Is elektronica een verlengstuk van het gewone instrument, een symbiose, een contrast, of een extra muzikale laag?
Zes componisten als gids
Oskamp geeft een overzicht van de ontwikkelingen in Nederland aan de hand van zes portretten. Elk portret belicht een eigen aspect van de elektronische stroming. De componisten die aan bod komen zijn Ton Bruynèl, Jan Boerman, Dick Raaijmakers, Michel Weisvizs, Edwin van der Heide en Anne La Berge. Samen vormen zij een logisch opgebouwd beeld van de Nederlandse ontwikkeling.
Een rommelige, diverse scene
Waar Parijs en Keulen de elektronische muziek domineerden, met Pierre Boulez en Karlheinz Stockhausen als voortrekkers, was de Nederlandse situatie veel losser en gevarieerder. Het was een scene die sommigen een rommeltje vonden, maar die juist voor veel diversiteit zorgde. Een bijzonder detail is dat de eerste privéstudio in Nederland zich bevond in een woning in Utrecht die officieel onbewoonbaar was verklaard, en dat die woning van Ton Bruynèl was.
Pioniers en anekdotes
Bruynèl zocht naar klankfamilies die goed samengingen met akoestische instrumenten. Hij zag ook de uitdaging van het elektronische podium: zonder zichtbare handeling kan een optreden voor het publiek al snel saai worden. Het boek is gebaseerd op archiefonderzoek bij het CEM en Steim, maar vooral op gesprekken met componisten, musici en technici. Daardoor is het geen droge techniekbeschrijving, maar een verhaal vol anekdotes over pioniers die hun geluidsfragmenten met tape in de juiste volgorde aan een waslijn in hun studio hingen.
Uitgave
Onder stroom is uitgegeven door AMBO, met ISBN 978 90 263 23249. Wie meer wil weten over klassieke en experimentele muziek kan ook de startpagina van Audio en Muziek bekijken, of de beschrijving van deze website lezen.
