Clara Schumann – De pijn van het gemis
Deze biografie schetst het leven van de negentiende-eeuwse pianiste Clara Schumann, van haar strenge jeugd in Leipzig tot haar rol als moeder en echtgenote. Het boek stelt de vraag hoe haar begaafdheid zich verhoudt tot haar persoonlijke tekortkomingen.
Enkele jaren geleden verscheen al een uitgebreid driedelig werk over Clara Schumann en Johannes Brahms. Nu is er opnieuw een biografie over Clara Schumann, een boek dat vooral de pijn en de keuzes in haar leven belicht.
Een vroege ambitie
Clara Wieck werd op 13 september 1819 in Leipzig geboren. Haar vader, Friedrich Wieck, was een succesvol zakenman en een bekend muziekpedagoog met eigen lesmethoden. Hij was ervan overtuigd dat zijn dochter de grootste pianiste van heel Duitsland zou worden. Na het horen van Beethoven in Wenen was hij ervan overtuigd dat zij die weg moest volgen. Op negenjarige leeftijd speelde het kleine meisje al indrukwekkend piano en begon zij met componeren.
Jeugd
Haar jeugd was allesbehalve eenvoudig. Het gezin was gespannen en er was weinig liefde. Haar moeder, Marianne, verliet Friedrich Wieck al vroeg, en de verhouding met de tweede vrouw van haar vader bleef moeizaam. De strenge opvoeding viel ook Robert Schumann op, die bij de familie Wieck inwoonde. Hij was zo onder de indruk van het gebrek aan warmte dat hij zich afvroeg of hij wel tussen mensen leefde.
Clara ontwikkelde zich desondanks tot een van de grootste pianovirtuozen van de negentiende eeuw. Door haar grote inzet zorgde zij ervoor dat de muziek van haar man Robert en die van Johannes Brahms bekend werd. Die succesvolle loopbaan had echter een prijs. Als echtgenote en moeder verliep het leven voor haar een stuk moeizamer. Van haar acht kinderen overleefden er vier haar.
Moeder en kunstenaar
Het boek laat zien hoe Clara worstelde met de zorg voor haar kinderen. Zo kon zij het lijden van haar geesteszieke zoon Ludwig niet verdragen en liet zij hem in de steek. Hij stierf eenzaam in een kliniek. Was dit een kwestie van karakter, of was het een gevolg van de zware gebeurtenissen rond haar man, die in 1854 een zelfmoordpoging deed? Het boek begint met een proloog over die poging op Rozenmontag van dat jaar.
Ook de dood van haar dochter Julie is aangrijpend. Clara was op tournee en kon daardoor niet naar de begrafenis komen. Voor lezers van nu is dat moeilijk voor te stellen. Clara was vanaf haar jeugd gewend aan het artiestenbestaan en lijkt verslaafd aan applaus. Dat roept de vraag op of zij een workaholic was, en of onze bewondering voor haar talent afneemt wanneer we haar menselijke kant zien.
Bronnen
Het leven van Clara Schumann is goed gedocumenteerd, omdat vrijwel al haar dagboeken en brieven bewaard zijn gebleven. Dat maakt het mogelijk om haar eigen woorden te volgen. De biograaf heeft dit materiaal samengebracht tot een helder overzicht. Wie zich wil verdiepen in de muziek van Clara Schumann kan ook kijken naar de overige berichten op deze site of naar de berichten uit januari 2014.
