Alphons Diepenbrock – componist van het vocale
Deze boekbespreking behandelt een monografie over Alphons Diepenbrock, de Nederlandse laat-romantische componist die tussen 1900 en 1920 een van de meest gevierde musici van het land was. Het boek plaatst zijn vocale werk in de cultuur van zijn tijd.
Het gezegde dat niemand profeet is in eigen land geldt volgens veel luisteraars ook voor de Nederlandse laat-romantische en moderne componisten. Alphons Diepenbrock klaagde er al over dat zijn werk in eigen land onderschat werd. Toch was hij tussen 1900 en 1920 zonder twijfel de bekendste en meest gevierde componist van Nederland. Dat kwam mede doordat Willem Mengelberg zijn werk regelmatig op het programma zette.
Een kunstenaar van de Tachtigers
Diepenbrock behoort tot de eerste grote componisten van de beweging van de Tachtigers, een groep die een belangrijke rol speelde in de Nederlandse cultuur. Binnen die kring bewogen zich schrijvers en architecten, onder wie Pierre Cuypers, en de beweging stond aan de basis van de opkomst van een katholieke cultuur aan het eind van de negentiende eeuw. Diepenbrock had ook een hechte vriendschap met Gustav Mahler.
Wagner en de oude meesters
Diepenbrock combineerde de polyfonie van Palestrina, Orlande de Lassus en Sweelinck met de muziek van Wagner, die in zijn tijd enorm populair was. Wagner had het gehoor van een hele generatie veranderd, en Diepenbrock vormde daarin een brug. Via zijn leerlingen werkte zijn invloed door tot latere componisten, onder wie Hendrik Andriessen.
Orkestliederen en vocale muziek
Diepenbrock was van opleiding classicus, maar zijn hart lag al vroeg bij de muziek. Als componist hield hij zich vrijwel uitsluitend bezig met vocale muziek. Hij schreef veel liederen, met piano en met orkest. Het orkestlied was in die tijd nauwelijks bekend, en met dit genre liep hij in zekere zin voor op Mahler.
Tijdsgeest en standpunten
Het boek laat ook zien dat Diepenbrock in zijn brieven opvallende standpunten innam. Zo uitte hij zich afwijzend over de snel groeiende joodse bevolking in de negentiende eeuw, een houding die in zijn contacten met Mahler opnieuw ter sprake kwam. De auteur gaat daarom verder dan de biografie van één componist en schetst de bredere tijdsgeest van die jaren.
Uitgave
Het boek is een fraai uitgegeven monografie, in opdracht van het Alphons Diepenbrock Fonds en uitgegeven door Amsterdam University Press. De band is stevig en verzorgd, en het boek bevat mooie oude foto's. De auteur is componist en musicoloog. Het werk is vooral interessant voor wie wil weten hoe de Nederlandse muziekcultuur rond de vorige eeuwwisseling zich ontwikkelde. Meer over klassieke muziek vindt u op de homepage, en in het archief van maart 2013 staan meer besprekingen uit die periode: maart 2013.
