Etudes van Debussy, Bartók en Prokofiev

Een etude is oorspronkelijk een oefenstuk: een kort werk dat één technisch probleem centraal stelt, zoals snelle herhaalde noten, sprongen, polyritmiek of het spelen van akkoorden onder de hand. Vanaf de negentiende eeuw schreven componisten etudes die ook als concertstuk of als muzikaal statement功能eren. Juist die combinatie maakt het genre interessant voor luisteraars die verder kijken dan de techniek.

Debussy: Douze Études

Claude Debussy schreef zijn twaalf etudes voor piano in 1915, in de laatste jaren van zijn leven. Ze zijn opgedragen aan de nagedachtenis van Chopin, wiens etudes het voorbeeld vormden. Elke etude richt zich op een specifiek aspect van het pianospel, zoals de vijfvingerige oefening, de terts, de octaven of de herhaalde noten, maar Debussy gebruikt deze uitgangspunten voor een zeer eigen klankwereld. De werken zijn vaak subtiel, met veranderlijke kleur en een sterk gevoel voor atmosfeer.

Bartók: de etudes op. 18

Béla Bartók schreef in 1918 drie etudes voor piano, opus 18. Het zijn compacte, expressieve stukken waarin hij de ritmische energie en de scherpe harmonieën van zijn vroege stijl laat horen. Bartók was sterk geïnteresseerd in de volksmuziek van Hongarije en omliggende landen, en die invloed is ook in deze etudes hoorbaar, al is het materiaal zelf geen directe volksmelodie. Voor pianisten zijn ze zowel technisch veeleisend als muzikaal lastig om goed te doseren.

Prokofiev: etudes als ontwikkelingsreeks

Sergej Prokofiev schreef meerdere reeksen etudes. De vroege opus 2 uit 1909 laat zijn jonge, rebelse stijl zien, met krachtige ritmes en onverwachte harmonische wendingen. De latere opus 52 uit de periode rond 1916 tot 1917 is wat strakker van vorm en toont een meer uitgesproken eigen toon. Samen geven ze een goed beeld van hoe Prokofiev zich van een opstandige pianist-componist ontwikkelde tot een meester van de moderne pianoliteratuur.

Waarom deze drie componisten samen

De etudes van Debussy, Bartók en Prokofiev hebben een gemeenschappelijk uitgangspunt: het oefenstuk als laboratorium voor nieuwe klank. Ze tonen hoe drie verschillende componisten, uit verschillende tradities, het pianoschrijven van de twintigste eeuw vormgaven. Wie deze stukken naast elkaar beluistert, hoort zowel de overeenkomsten in opzet als de grote verschillen in karakter.

Meer achtergrond over pianisten en opnamen vindt u in onze bespreking van Debussy en Fauré. Voor een ander voorbeeld van Bartók in de uitvoering van een specifieke pianist, zie Bartók met het Takács Kwartet. Op de startpagina staan recente besprekingen van klassieke opnamen.