Reinbert de Leeuw – Mens of Melodie
Een biografie van de pianist en dirigent Reinbert de Leeuw, geschreven zonder zijn medewerking. Het boek werpt licht op zijn persoonlijkheid en op het Nederlandse muziekleven na de Tweede Wereldoorlog.
Wie de aflevering van Zomergasten met Johan Simons heeft gezien, herinnert zich ongetwijfeld het gezicht van Reinbert de Leeuw aan het slot van zijn uitvoering van Schönbergs Gurre-Lieder. De muziekpionier was in opperste extase. Die intensiteit past bij een man die al decennia een centrale rol speelt in het Nederlandse muziekleven, als pianist, als dirigent van het Schönberg Ensemble en als strijder voor eigentijdse componisten. Zijn opnames van Erik Satie gelden bovendien als belangrijk.
Een biografie zonder autorisatie
Zijn leven is beschreven door musicologe Thea Derks, die goed bevriend was met De Leeuw. Sommigen vreesden daarom een hagiografie, een lofzang in plaats van een kritische levensbeschrijving. Het liep anders. De Leeuw weigerde zijn autorisatie. Volgens hem was hij niet betrokken bij de totstandkoming van de inhoud, bevatte het boek lacunes en onjuistheden, en ontbraken er ontmoetingen die hij essentieel vond. Derks besloot het boek toch af te ronden en het ongeautoriseerd uit te geven bij Leporello Uitgevers.
Wat het boek laat zien
De biografie bevat veel anekdotes. Het hoofdstuk “Kantelend muzieklandschap” behandelt de ingrijpende veranderingen in de klassieke muziek, en de paragraaf over Peyton Place laat een onverwachte kant van de componist zien: zijn liefde voor deze klassieke soapserie. Juist die tegenstelling maakt de man interessant. Hij kon in extase raken bij de Gurre-Lieder en tegelijk genieten van de soap uit de Verenigde Staten.
Daarnaast geeft het boek inzicht in hoe het Nederlandse muziekleven zich na de Tweede Wereldoorlog herstelde. Wie wil begrijpen welke geesteshouding in die jaren heerste, vindt hier een waardevolle context.
De titel en de seriële muziek
De titel Mens of Melodie is volgens sommige critici niet helemaal passend. De Leeuw werd vooral bekend met seriële en atonale muziek, waarin de melodie als traditioneel element op de achtergrond raakte. Men kan zich afvragen of de titel niet beter Mens noch Melodie had kunnen zijn. Streefden De Leeuw en zijn omgeving niet eerder naar het ordenen van noten dan naar melodie?
Waarom het boek belangrijk is
De biografie gaat dus niet alleen over Reinbert de Leeuw. Samen met een eerder besproken proefschrift over dezelfde periode vormt het een bruikbaar kader voor wie het Nederlandse muziekleven en de naoorlogse cultuur wil begrijpen. Meer over klassieke muziek vindt u op de startpagina, en oudere berichten uit december 2014 staan in het archief.
