Archief maart 2011: Aurexx Crystal 1, een buizenavontuur

De Aurexx Crystal 1 is een klein buizenversterkertje dat regelmatig tweedehands of als bouwpakket wordt aangeboden, vaak tegen een lage prijs. Het is een eenvoudig ontwerp met weinig onderdelen, en juist daarom wordt het door hobbyisten veel aangepast. Hieronder staat wat het apparaat is, waar het vandaan komt en welke wijzigingen de klank kunnen beïnvloeden.

Wat is de Crystal 1?

De Crystal 1 is een single-ended eindversterker met een EL84 eindbuis en één dubbeltriode voor de aansturing. Strikt genomen gaat het om een eindversterker met volumeregeling. Het vermogen ligt rond 3 tot 4 watt, dus de luidsprekers moeten een gevoeligheid van ongeveer 92 dB of hoger hebben.

Herkomst

Het ontwerp gaat terug tot 1998, toen het elektronicatijdschrift RB Elektronica, toen nog Radio Bulletin, een single-ended EL84-versterker publiceerde. Later veranderde de naam in Aurexx en verschoof de productie naar Azië. Een push-pull variant verscheen in hetzelfde jaar.

Waarom de EL84?

De EL84 is eenvoudig aan te sturen en heeft geen complexe stuurtrap nodig. Veel hobbyisten waarderen de frisse, open klank van deze buis. Hoewel de EL84 vaak wordt neergezet als een indirect verhitte penthode, is hij in de jaren vijftig door Philips als audiobuis ontworpen. Door zijn kleine formaat en pittige karakter wordt hij wel de "wolf in schaapsklederen" genoemd. Let op: de buis wordt behoorlijk heet, dus koeling en veiligheid verdienen aandacht.

Buizen vervangen

Zonder het chassis los te halen kan het vervangen van buizen al veel verschil maken. De originele EL84 en ECC83 kunnen worden vervangen door andere merken en typen. NOS-exemplaren (new old stock) leveren vaak goede resultaten. Voor de voorversterkerbuis wordt de ECC83 als grote verbetering gezien, met uitwisselbare typen zoals de 6829 en de E180CC.

Onderdelen in het apparaat

De uitgangstrafo's van de Crystal 1 zijn verrassend goed. De overige onderdelen zijn van gemiddelde kwaliteit, en vervanging op de kritische plaatsen levert de grootste winst op.

Gelijkrichtdiodes

Snellere diodes met een zachte herstelkarakteristiek kunnen het signaal rustiger en gearticuleerder maken. Controleer altijd of de maximale spanning van het nieuwe type past.

Weerstanden

De weerstanden rond de stuurbuis hebben veel invloed op de klank. Kwaliteitsweerstanden, en voor de kathode bijvoorbeeld tantaal, worden vaak aanbevolen. De kathodeweerstand van de eindbuizen en de roosterlekweerstand zijn ook de moeite waard.

Elco's en koppelcondensatoren

De ontkoppelcondensator over de kathodeweerstand van de eindbuis kan door een kwaliteitstype worden vervangen. Ook de koppelcondensatoren worden vaak vervangen, met merken als Jensen of Mundorf. Houd bij elke vervanging de oorspronkelijke waarden aan.

Tegenkoppeling

Volgens sommige bouwers is er in het ontwerp te veel tegenkoppeling. Door de weerstand te verlagen wordt de klank opener, al neemt de versterking dan toe. De EL84 in triodeschakeling wordt door veel gebruikers als bijzonder mooi beschreven.

Meer over de site en het archief vindt u op de startpagina of op de pagina over deze website. Eerdere maanden staan in het archief van december 2010, en het volgende archief is april 2011.