Messiaens Quatuor pour la fin du temps: kleurenspel en spiritualiteit
Messiaens Quatuor pour la fin du temps is een legendarisch kwartet met een ongebruikelijke bezetting. Deze cd-recensie belicht de achtergrond van het werk en de uitvoering door vier solisten.
Een kwartet met een ongewone bezetting
Het Quatuor pour la fin du temps van Olivier Messiaen valt al op door zijn instrumentatie. In plaats van de gebruikelijke strijkkwartetbezetting klinken hier klarinet, cello, viool en piano. Het werk is een van de bekendste kamermuziekstukken uit de twintigste eeuw en wordt vaak als een kernwerk van de componist beschouwd.
Het ontstaan in krijgsgevangenschap
Messiaen schreef het kwartet in 1941 in het Duitse krijgsgevangenenkamp Stalag VIII in Görlitz, vlak bij de Poolse grens. Hij was daar sinds mei 1940 geïnterneerd. Bovenaan de partituur staat een citaat uit het Bijbelboek Openbaring (10:5-7), waarin de engel van de Apocalyps verkondigt dat er geen tijd meer zal zijn. Die bijbelse context en de omstandigheden waarin het werk ontstond, zijn voor veel luisteraars een belangrijk onderdeel van de betekenis.
De première vond plaats in een koude ruimte, op instrumenten die deels beschadigd waren. Ondanks die omstandigheden werd het werk een blijvend succes.
De opname en de uitvoering
Deze uitgave van Sony Classical brengt het werk met Martin Fröst (klarinet), Torleif Thedéen (cello), Janine Jansen (viool) en Lucas Debargue (piano). Het viertal laat de klankkleuren die Messiaen zo nauwkeurig uitschreef goed uitkomen. Alle delen verdienen aandacht, maar de recensent wijst vooral op de vijfde en achtste beweging als het hart van het werk.
In het Louange à l'éternité de Jésus (vijfde deel) doet Thedéen bijzondere dingen met zijn cello. Het slotdeel, Louange à l'immortalité de Jésus, is een uitgebreide meditatie voor viool die langzaam opstijgt naar het allerhoogste register. Janine Jansen speelt dit deel met duidelijke overgave en brengt het religieuze karakter van de muziek sterk over.
Oordeel
Het werk getuigt van Messiaens diepgewortelde spiritualiteit, en deze opname maakt dat goed hoorbaar. De recensent geeft de cd een 8 en noemt de uitgave waarschijnlijk niet het laatste woord over dit werk, maar wel een zeer welkome aanvulling op de catalogus.
Wie meer wil weten over de muziek van Messiaen of over de andere opnamen op deze site, kan terecht op de startpagina.