Aurexx Crystal 1: een eenvoudige buizenversterker met de EL84

De Aurexx Crystal 1 is een klein buizenversterkertje dat regelmatig als bouwkit of al afgebouwd wordt aangeboden, vaak voor een gunstige prijs. Het ontwerp is eenvoudig: één dubbeltriode dient als aansturing en één EL84 vormt de eindtrap. Strikt genomen is het dus een eindversterker met een volumeregeling. Het vermogen bedraagt ongeveer 3 tot 4 watt, dus de luidsprekers moeten een gevoeligheid van minstens 92 dB hebben.

Radio Bulletin

Het ontwerp gaat terug naar het elektronicatijdschrift RB Elektronica, toen nog Radio Bulletin. Het blad presenteerde een single-ended buizenversterker op basis van de EL84, de Jama RB-010, die als kit of afgebouwd verkrijgbaar was. Later kwam er ook een push-pull variant. Na de naamswijziging naar Aurexx verhuisde de productie naar Azië. AREXX Engineering uit Zwolle biedt de kits en afgebouwde exemplaren nog steeds aan.

Wolf in schaapsklederen

De EL84 is makkelijk aan te sturen en heeft geen complexe stuurtrap nodig, in tegenstelling tot veel directe verhitte triodes en ook tot veel tetrodes en penthodes. Hoewel de buis soms wat neerbuigend wordt bekeken omdat het een indirect verhitte penthode is, werd hij in de jaren vijftig door Philips als echte audiobuis ontworpen. Hobbyisten en ontwerpers waarderen hem vaak om zijn frisse, open klank met veel detail.

De EL84 wordt wel de ‘baby with the bite’ genoemd. Hij is klein, ongeveer 68 mm hoog en vingerdik, en wordt daardoor flink heet. Let daarom op koeling, vooral in een huishouden met kleine kinderen.

Glas voor glas

Wie het chassis niet wil openen, kan al veel winnen door alleen de buizen te vervangen. In de standaarduitvoering zitten EL84’s van Sovtek en een ECC83. Met NOS-EL84’s van Philips Miniwatt en Tungsram zijn goede resultaten behaald. De grootste verbetering komt vaak van de ECC83. Types als de 6829 van General Electric en de E180CC van Philips worden genoemd. Die trekken meer gloeispanning, maar omdat er maar één nodig is, blijven de kosten beperkt.

De binnenkant

Gelijkrichtdiodes

Snelle soft-recovery diodes kunnen het signaal rustiger en gedetailleerder maken. Let goed op de maximaal toelaatbare spanning. Typen waarvan de naam met BYV of BYT begint, worden vaak aanbevolen. Ook siliciumcarbide diodes worden door sommige gebruikers gewaardeerd.

Weerstanden

Het gebied rond de stuurbuis wordt door veel bouwers als een van de kritischste plekken gezien, direct na de uitgangstrafo’s. Goede resultaten zijn behaald met kwaliteitsweerstanden voor anode en kathode. Voor de kathodeweerstand van de eindbuis kunnen robuuste kwaliteitstypen worden overwogen. Ook een betere roosterlekweerstand levert merkbare verbetering op.

Elco’s

De ontkoppelcondensator over de kathodeweerstand van de eindbuis is een interessant punt. Veel gebruikers vinden dat een Blackgate FK hier goed werkt. Omdat die zeldzaam zijn, zijn de Elna Cerafine of Silmic II goede alternatieven. Houd bij het vervangen van weerstanden en condensatoren de oorspronkelijke waarden aan.

Koppelcondensatoren

Het vervangen van de koppelcondensatoren kan veel uitmaken. Er is een ruime keuze, waaronder kopervolie-typen van Jensen en Mundorf.

Tegenkoppeling

Volgens sommige bouwers is er in het ontwerp te veel tegenkoppeling toegepast. Door de tegenkoppelweerstand te verhogen van 12 kOhm naar 25 kOhm, wordt het geluid opener en neemt de versmering af. Het geeft ook iets meer versterking. Schakelen van de EL84 als triode geeft een zeer open klank, maar vereist een aanpassing van het schermrooster.

Meer over de website vindt u op de pagina over deze website, of begin op de startpagina.