Artephonos – een buizenversterker uit het gastvrije Limburg

Het aanbod van buizenversterkers is de laatste jaren flink gegroeid. Toch verdient de Artephonos aandacht, al was het alleen al vanwege de opvallende buizenbezetting en de ontstaansgeschiedenis. De versterker is ontwikkeld als reactie op de Cayin 9088D balans-monoblokken, die door hun gloedvolle middenregister en grote ruimtelijkheid als referentie golden. Het doel was een versterker met een vergelijkbare weergave, maar tegen een aanzienlijk lagere prijs.

Techniek

Opvallend is het aantal buizen. Per kanaal worden drie dubbele eindtriodes van het type 6H13 gebruikt, dus zes buissecties per kant. De 6H13, ook bekend als de Russische 6AS7, kan afhankelijk van de instelling ruim 50 watt leveren in push-pull. Het is een indirect verwarmde triode. Dat maakt het eenvoudiger om bromvrij te blijven, zeker bij een ontwerp met weinig tegenkoppeling. De eindbuizen worden aangestuurd door twee ECC83-buizen en een 6SN7 per kant.

De versterkertrappen zijn opgebouwd als long-tailed pair. Hierdoor kan de tegenkoppeling beperkt blijven, en de signaalweg is kort en minder gevoelig voor de voeding. De instelling van de eindtrap gebeurt met een speciale schakeling die de eindbuizen goed op elkaar afstemt en voorkomt dat er gelijkstroom door de uitgangstrafo loopt. De fabrikant geeft een frequentiebereik op van onder de 20 Hz tot boven de 40 kHz bij vol vermogen, zelfs zonder tegenkoppeling. De uitgangstrafo's komen van Menno van der Veen, een bekende naam in de buizenwereld. Verder zijn er onder meer Nichicon-elco's en metaalfilmweerstanden toegepast.

Functionaliteit

Elke Artephonos wordt op bestelling gebouwd, zodat specifieke wensen kunnen worden verwerkt. Bij de versterker hoort een afstandsbediening waarmee het volume en de bron geselecteerd kunnen worden. De versterker heeft twee sets uitgangsaansluitingen, zodat bi-wiring mogelijk is. Er is geen aan/uit-indicator, maar een led achter de volumeregelaar licht op bij volumewijzigingen via de afstandsbediening. Bij het inschakelen wordt het volume teruggezet.

Als optie is er een buizen-phonotrap voor MM- en MD-elementen. Aan de achterzijde zit een schakelaar waarmee de mate van tegenkoppeling kan worden ingesteld. Dat is bijzonder, omdat maar weinig versterkers deze mogelijkheid bieden, en het beïnvloedt de klankkleur. Houten zijpanelen zijn leverbaar in verschillende houtsoorten, en het front kan voorzien worden van een gravering.

Inspelen

Het belang van inspelen wordt vaak onderschat. Uitgangstrafo's en vooral papier-in-olie-condensatoren hebben veel tijd nodig voordat ze hun definitieve klank geven, en het verloop daarvan is niet altijd lineair. Een versterker met veel ijzer en grote condensatoren vraagt daarom om geduld. Voor de Artephonos wordt een lange inspeelperiode aanbevolen, en de fabrikant geeft aan dat de geteste exemplaren al vele honderden uren hadden gedraaid.

Klankindruk

Bij de eerste luisterindruk vielen twee dingen op. De versterker is opvallend stil, stiller dan veel andere buizenversterkers. Daarnaast is de openheid en dynamiek groot, iets wat men bij push-pull-ontwerpen minder vaak hoort. Dat is vooral een kwestie van de schakeling en de lage tegenkoppeling.

De discussie over de weergave van de lage tonen komt hierbij vanzelf aan bod. Strakheid wordt door veel luisteraars verward met dunheid, en een te slanke bas kan een kunstmatige klankbalans opleveren. Een live-opname in een concertzaal laat juist een natuurlijke resonantie in het laag horen. Wie de Artephonos beoordeelt, doet er goed aan te bedenken welke referentie hij of zij hanteert. Meer over die verschillende benaderingen staat op de pagina over high-end audio.

Wie wil weten welke andere onderwerpen op deze site aan bod komen, kan terecht op de startpagina.