Nieuwste berichten

Nieuws archief

Onderwerpen


« | Main | »

De Sirenen zwegen – Psychoanalyse, mythe en kunst

Geplaatst door: emile | October 14, 2011

De Sirenen zwegen – Psychoanalyse, mythe en kunst
Verschenen, 2 april 2011
Uitgeverij Sjibbolet, Amsterdam
Essay (paperback) 84 pp.
Reeks: Oratio

ISBN: 9789491110016

‘Het is niet het letterlijke verleden dat ons beheerst, het zijn de beelden van het verleden. Zonder een algemeen of individueel historisch besef gaat de betekenis van die beelden verloren. De reden waarom wij ons aan het verleden hechten en de herinnering willen behouden is dat de geschiedenis sporen van het paradijs lijkt te dragen.’ Met deze gedachte – waarvan de eerste zin is ontleend aan George Steiners In Bluebeards Castle – opent Etty Mulder haar essay. Het deed mij direct denken aan Gunther Wands uitspraak over het laatste deel van Bruckners ‘onvoltooide’ negende symfonie. Ook hij heeft het daar over zoiets als ‘een schreeuw naar het verloren paradijs’. Op het eerste gezicht heeft deze zin misschien niet eens zoveel impact, maar hoe langer we erover nadenken des te meer gewicht deze uitspraak krijgt. Het zette voor mij in elk geval de toon voor deze essay. Iedere keer kwam deze gedachte in sterkere mate terug.

Wat voor de lezer van Luister wellicht vooral interessant is, is de belichting van het belang van Stravinsky’s Sacre en Schönbergs Mozes en Aaron in de moderne kunst. Twee kolossale composities uit de twintigste eeuw. Boeiend is speciaal de paragraaf over Schönberg die met zijn twaalftoonstechniek teruggaat naar de wetgeving voor het Joodse volk; meer preciezer: het verbod op het maken van beelden. Deze nieuwe wet is een ‘muzikaal beeldverbod’, doordat gebroken wordt met de tonale harmonie en de dominant-tonica spanning. Het wegvallen van vaste akkoordverbindingen heeft als consequentie dat wij geen (fantasie)beelden meer kunnen vormen of herkennen, waar ook in de compositie.

In de coda legt Mulder uit dat het woord cultuur in de loop der tijd, zijn waarde heeft verloren. Men zal dus ‘om de betekenis van non-verbale kunstzinnige bestanddelen van het historische en van het geheugen te hervinden, de oude luister van de lege term cultuur in herinnering moeten roepen’. Mulders essay wil ‘het voorbije articuleren in de zin van het grandioze’. Het is dus aan de kunstwerken om ons historische besef weer tot leven te brengen.

Etty Mulder is musicologe en cultuurhistorica en schrijft over interdisciplinaire en kunsttheoretische onderwerpen met de nadruk op filosofische en psychoanalytische benaderingen van kunst.

Het is zeker niet de makkelijkste kost en de essay had wellicht nog iets toegankelijker geschreven kunnen worden, maar laat dat geen belemmering vormen voor liefhebbers die de diepte in willen om schatten naar boven te halen.

Emile Stoffels
Luister 677

Categorie: Boekbesprekingen | Reageer »

Reacties

Time limit is exhausted. Please reload CAPTCHA.