Nieuwste berichten

Nieuws archief

Onderwerpen

Archief: December, 2011

Artephonos – een beauty uit het gastvrije Limburg

Sunday, December 25th, 2011

Alweer een nieuw merk buizenversterker? Er zijn er onder ons die de hoeveelheid nieuwe buizenversterkers een plaag beginnen te vinden. En met reden! Maar laten we toch vooral het koren van het kaf blijven scheiden.

Directe aanleiding voor Hay Kockelmans van Hay-End Audio voor het ontwerp van de Artephonos serie, waren de Cayin 9088D balans monoblokken. Hay zelf zei er het volgende over: “De Cayin onderscheidt zich door een gloedvol middengebied, een rijke detaillering zonder enige scherpte en zonder verlies van dynamiek en snelheid. In de lagere octaven vallen de autoriteit en zuiverheid van de weergave op. Adembenemend is daarbij de weldadige rust zodat men de zaal ‘ruikt en voelt’… de afgebeelde ruimte is groot en tegelijk is de plaatsing nauwkeurig.” Het mag duidelijk zijn dat dergelijke kwaliteiten zo hun prijs hebben. Dit vormde dan ook de uitdaging voor Hay Kockelmans: een eigen versterker ontwikkelen met een vergelijkbare weergave, maar tegen een aanmerkelijk lagere prijs. Uiteraard was ik nieuwsgierig naar dit product en maakte een afspraak de Artephonos thuis te beproeven.

Techniek

De Arthephonos heeft de meest opvallende buizenbezetting die ik tot nu toe gezien heb: drie 6H13 dubbel eindtriodes per kanaal. We hebben het dus over zes buishelften/secties per kant. De 6H13 is een triode die – afhankelijk van de instelling – max. 13 watt per anode mag dissiperen en dus kan er in push-pull configuratie, ruim 50 watt geleverd worden. De 6H13 (Russische 6AS7) is een indirect verhitte triode en dat is in zichzelf een begrijpelijke keuze, aangezien een indirect verhitte buis gemakkelijker bromvrij te krijgen is. Zeker bij een opzet met zeer lage feedback. Verder worden deze eindpitten aangestuurd door 2 keer ecc83 en 1 keer 6SN7 per kant.

Om esthetische redenen, zijn de buizen zo geplaatst dat het mooie schijnsel van de gloeidraden goed te zien is. Qua uiterlijk ken ik weinig buizen die zo fraai zijn als de 6H13C/6AS7. Een waarlijk sierlijke kolf die prachtig opgloeit.

De versterker is uitgevoerd met zogenaamde long-tailed pair versterkertrappen. Hierdoor kan de tegenkoppeling zeer laag blijven en dat is pure winst. Tevens is de signaallus extreem kort en ongevoelig voor signaal eigenschappen van de voeding. Voor de instelling van de eindtrap is een unieke schakeling ontwikkeld, die een perfecte matching van de eindbuizen borgt en tevens een gelijkstroom component door de uitgangstrafo onder alle omstandigheden uitsluit. Hier profiteert vooral de laagweergave van. Het frequentiebereik is ook zonder tegenkoppeling al uitzonderlijk hoog (lager dan 20 Hz en hoger dan 40 kHz bij vol vermogen). Dit maakt het gebruik van corrigerende kunstgrepen overbodig en ook dat is puur muzikale winst. Het maakt de versterker overigens ook geschikt voor electrostaten. De uitgangstrafo’s zijn van Ir. Menno van der Veen en daar zijn al heel wat mooie buizenversterkers mee gemaakt. Ook is er niet beknibbeld op de voeding: er zijn Nichicons elco’s gebruikt, gebypassed met Siemens MKP condensatoren. Als koppelcondensatoren is er gekozen voor Audyncaps en de weerstanden zijn hoogwaardige metaalfilm typen. Stuk voor stuk beproefde componenten dus.

Functionaliteit

Iedere versterker wordt speciaal op bestelling gemaakt, dus specifieke wensen kunnen kenbaar gemaakt worden. Ook wordt er een afstandsbediening bijgeleverd waarmee niet alleen het volume, maar ook de bron geselecteerd kan worden. Verder is er de mogelijkheid voor bi-wireing door een tweede set uitgangterminals. De Artephonos heeft geen aan/uit indicator; wel licht er een rode cq. groene LED op achter de volumeregelaar bij het veranderen van het volume via de remote; bij het inschakelen wordt het volume teruggeregeld. Mijn exemplaar was gezien de afwerking een prototype/demomodel. Zo waren bijvoorbeeld de bevestigingsschroefjes niet verzonken. De houten zijpanelen zijn leverbaar in diverse houtsoorten. Een andere aardige optie is de eigen naam of andere tekst in het front te laten graveren.

De Artephonos heeft als optie ook een buizen phonotrap voor MM/MD elementen. Helaas kon ik die niet testen, aangezien mijn Kiseki Purpleheart een MC element is.

Ten slotte heeft de Artephonos een feature die mij wel bevalt. Op de achterkant zit een schakelaartje waarmee de tegenkoppeling geregeld kan worden. Er zijn niet veel versterkers met deze mogelijkheid. Hiermee kan de klank signatuur beïnvloed worden. Uiteraard stond hij bij mij op de laagste waarde. En het liefst zou ik hem ook eens zonder tegenkoppeling willen horen. Maar dat is allemaal op maat te leveren.

Impressie

Eenmaal bij mij thuis, kon ik me niet bedwingen alvast een eerste impressie te krijgen van deze versterker. Om te beginnen: de Artephonos is muisstil. Extreem gewoon! Veel stiller dan welke buizenversterker ook, die ik thuis heb gehad.

Traditiegetrouw liet ik de versterker een dry run van een halfuur doen. Over het inspeel proces behoefde ik me in ieder geval geen zorgen te maken, verzekerde Hay Kockelmans mij. De versterker is een prototype en heeft al vele honderden uren erop zitten. Ik blijf dit nog steeds onderbelichte aspect beklemtonen. Te vaak bespeur ik bij veel liefhebbers een onderschatting van dit fenomeen. Het is van het allerhoogste belang dat apparatuur is ingespeeld. Het verschil is eenvoudigweg te groot. Dat geldt in het bijzonder voor buizenversterkers, waar relatief veel ‘ijzer’ in zit. Ik heb ervaren dat uitgangstrafo’s niet alleen een lang, maar ook een zeer grillig inspeelverloop laten horen. Ook condensatoren – vooral papier in olie types – hebben veel tijd nodig.

Schisma

Een van de eerste Cd’s die ik beluister is meestal Random Acts van Bill Bruford. Ik weet meestal dan al vrij snel ‘wat voor een vlees ik in de kuip heb’. Track 2 had aanvankelijk een kleine nadruk op de basedrum, maar dat bleek een vergissing: het was gewoon de natuurlijke resonantie die ik ervoer. Dit is een aspect waar m.i. nog steeds misverstanden over bestaan. Nogal wat Hifi liefhebbers hebben een wat overdreven kijk op hoe strak een bas moet klinken. Uiteraard moet de bas scherp gedefinieerd zijn en een duidelijk profiel hebben, maar het is me opgevallen dat strakheid veelal met dunheid wordt verward. Hierdoor ontstaat een klankbalans die artificieel aandoet en bijgevolg vermoeit. Sommigen hebben het streven naar een dergelijk klankbalans wel eens kenschetsend of zelfs spottend een hi-enderige klankbalans genoemd. Hoe dan ook: zelfs in het concertgebouw en andere gelegenheden horen we – afhankelijk van de plek waar we zitten – vaak genoeg een ‘bolling’ in het laag. Aangezien het een live gebeuren betreft, zullen we moeten erkennen dat het nu eenmaal de referentie is.

Aan de andere kant kunnen we spreken over High-end als een aparte discipline die niet primair bezig is met een realistische weergave of echtheid. Net als schrijvers en literatoren de ‘waarheid liegen’, zo is de High-end (wereld) met een eigen waarheid bezig, waarin veelal de nadruk ligt op overvloedige details, een enigszins overdreven stereobeeld, ver doorlopend hoog en zoals gezegd een relatief slank laag. Er lijkt een schisma te zijn ontstaan in de loop der tijd: enerzijds zijn er luisteraars die streven naar echtheid/live muziek (en alle onvolkomenheden die daar bijhoren) en anderzijds een groep die streeft naar die andere, enigszins gekunstelde wereld. Echter, beide werelden zijn boeiend!

Luisteren

Mijn eerste indruk was direct een schok. Ik werd overrompeld door de dynamiek bij Murcofs Martes. Zelden of nooit heb ik een dergelijke openheid gehoord bij een push-pull versterker. Het was een onvermengde openheid die ik eigenlijk alleen ken van single-ended versterkers. Daarin zat dan ook de ‘schok’. De klankbalans was een zeer sterk punt van de Artephonos, net als het kleuren palet. De andere kwaliteiten die doorgaans aan buizen worden toegeschreven, mogen als bekend worden verondersteld: een sterk vloeiend middengebied, het gemak waarmee stemmen materiaal wordt weergegeven en een haast oneindige betrokkenheid; het gevoel volledig in de muziek gezogen te worden. Dit had de Artephonos in overvloed. Ook het laag was gecontroleerd volumineus en liep zeer ver door. Verder nog zelfs dan de Cayin VP 100-i die ik een tijd geleden besprak. Op track 5 van Random Acts na de basklarinet intro, viel mij ineens extra ruimte informatie op. Ook Track 1 van Do They Hurt van Brand X had een snelheid en slagkracht die bijna fysiek aandeed. Smetana’s kwartet werd gestoken scherp afgebeeld en speciaal genoot ik van de grommende cello. Maar ook groot werk was ronduit indrukwekkend. Bruckners Symfonie klonk moeiteloos groots. De registratie klonk zeldzaam realistisch en open. Het koper smolt op de tong: pregnant en mild tegelijk. Doordat de akoestiek mooi is gevangen, kreeg de weergave een ware live sensatie. Ook had ik het idee dat de Artephonos moeiteloos en rimpelloos luid kon spelen. Iets dat met omvangrijke en complexe muziek wel belangrijk is.

Ten slotte

Ik heb genoten van de Artephonos versterker. Het is de mooiste push-pull buizenversterker die ik ooit gehoord heb en de kardinale vraag luidt dan ook: zou ik deze versterker zelf willen hebben? Het antwoord is volmondig: Ja! Tegenwoordig begint het aanbod van buizenversterkers op wildgroei te lijken, vooral die uit Azië. De Artephonos lijkt hiermee vergeleken qua klank, op een prachtig bonsai boompje. En dat voor een relatief betaalbare prijs. Dit komt vooral doordat de kast vrij sober en eenvoudig is gehouden. Bovendien wordt de bouw en verkoop door Hay Kockelmans zelf gedaan. Dit druk de kosten aanzienlijk.

Er zijn drie uitvoeringen: de zojuist besproken Artephonos Ensemble (€ 4795,-), de Artephonos Ensemble met phono ingang (€ 4995,-) en de Artephonos Energa stereo eindversterker. Dezelfde versterker als de Ensemble, maar uitgevoerd als stereo eindversterker (€ 4695,-). Binnenkort wordt de Artephonos voorversterker geïntroduceerd en later de monoblokken.

Hay Kockelmans Hay-End Audio, Venlo www.hayendaudio.nl

info@hayendaudio.nl (0031)(0)6 155 45 270

Gebruikte CD’s:
– Smetana/Sibelius String Quartets Dante Quartet Hyperion CDA67845;
– Bruckner Symphony D minor Stefan Blunier MDG LIVE 937 1673-6;
– Halffter String Quartets Leipziger Streichquartett MDG Gold MDG 307 1671-2;
– Messiaen Orchestral works Myung-Whun Chung DG 477 7944;
– Brand X – Do They Hurt?;
– Bill Bruford – Random Acts;
– Murcof – Martes;
– Talking Heads – Stop Making Sense (remaster);
– Alan Parsons – Edgar Allan Poe MFSL;

Emile Stoffels

PÄRT – Piano Music Ralph van Raat

Thursday, December 15th, 2011

PÄRT
Piano Music
Ralph van Raat, Piano Netherlands Radio Chamber Philharmonic JoAnn Falletta
Naxos 8.572525 DDD 65:53

Uitvoering/Registratie *****/*****

Ik moet bekennen dat ik Ralph van Raat nog niet zo vaak heb horen spelen, maar wat een feest is deze CD! Een programma dat Pärts ontwikkeling als componist – hij blijft een vreemde eend in de bijt – door de jaren heen representeert. De CD opent met de Zwei Sonatinen für Klavier opus 1 uit 1958/59. Direct als we de schijf in de lade schuiven, horen we de schatplichtigheid aan Prokofiev. Dat geldt ook voor de Partita opus 2 uit 1959. Het zijn dan ook zijn eerstelingen en daarmee een eerste startpunt voor Pärt, die mettertijd een eigen smoel zou krijgen. Für Alina uit 1976 en Für Anna Maria dertig jaar later, zijn prachtige solo piano stukjes die schitteren in eenvoud. Net als de Variationen zur Gesundung von Arinuschka uit 1977. De CD besluit met de Lamentate getiteld Homage to Anish Kapoor and his sculpture ‘Marsyas’ voor piano en orkest uit 2002. Het is een indrukwekkend en kleurrijk stuk, dat van begin tot eind blijft boeien. Bij deze muziek moet men gewoon achterover leunen en het over zich heen laten komen. In die zin zou men het pretentieloos kunnen noemen, ofschoon de titel anders doet vermoeden. Dit alles onder de leiding van JoAnn Falletta die inmiddels al aardig wat voor Naxos heeft opgenomen. Boeiende muziek, formidabele performance en een geweldige opname. Grote complimenten ook aan Ralph van Raat. Hoogste aanbeveling.

Emile Stoffels
Luister 679

DEVAERE – Complete Works

Friday, December 9th, 2011

DEVAERE
Complete Works
Hans Reyckelynck Inge Spinette Ignace Michiels Hilde Coppé Werner van Mechelen
ET’CETERA KTC 1425 DDD 78:07

Uitvoering/Registratie ****/****

Wie vindt dat Mozart en Chopin te vroeg zijn gestorven; André Devaere stierf nog jonger: hij werd slechts 24 jaar. De vraag is waar zou deze jonge Vlaamse componist zijn uitgekomen, als hij niet aan zijn verwondingen zou zijn bezweken in 1914? We zullen het nooit weten. Hoe dan ook, als we luisteren naar zijn sonate in E en dan vooral de eerste twee stukken, kunnen we niet anders dan onder de indruk komen van zijn ogenschijnlijk grensloze talent. Het is qua harmonie en stemvoering in de traditie van Johannes Brahms en César Franck en doet bijwijlen denken aan de Prelude, Koraal en Fuga voor piano, van zijn illustere voorloper. Ook de eendelige sonate opus 2 spreidt een opvallende vanzelfsprekendheid en helderheid ten toon. Evenzo laat deze Cd Devaere’s veelzijdigheid zien. De Preludium en Fugue voor orgel is ronduit indrukwekkend en straalt, maar de Songs opus 1 zijn daarentegen weer broos en intiem. Kortom: wat mogen we dankbaar zijn voor deze ontdekking. De voorzichtige vier sterren waardering is omdat er – zover ik weet – geen eerdere werken van Devaere zijn opgenomen. Voor wat betreft de betekenis van deze schijf kan er geen misverstand bestaan: hoogste belang! Ook het boekje met de informatie is helemaal af.

Emile Stoffels
Luister 679